Sieć Obywatelska Watchdog Polska przygotowała opracowanie dotyczące zatrudnienia radnych w jednostkach zależnych od gmin. W kilku zestawieniach uwzględniono również województwo świętokrzyskie. Jak wypadł nasz region? Wyniki są interesujące.
„Każdy musi gdzieś pracować” – tak brzmi nazwa specjalnej strony internetowej stworzonej w marcu 2026 roku przez Watchdog Polska. Jej celem jest przedstawienie skali zatrudnienia radnych w jednostkach zależnych od gmin. Na podstawie zebranych danych organizacja przygotowała opracowanie, które pokazuje kilka interesujących zależności.
Warto podkreślić, że zatrudnienie radnego w takim podmiocie nie jest samo w sobie nielegalne. Przepisy przewidują jednak określone ograniczenia. Radny nie może być kierownikiem ani zastępcą kierownika jednostki organizacyjnej swojej gminy. Nie może również pozostawać w stosunku pracy w urzędzie gminy. W przypadku innych stanowisk i form zatrudnienia sytuacja jest bardziej złożona.
Osoba zatrudniona w urzędzie gminy, która uzyska mandat radnego, musi skorzystać z urlopu bezpłatnego na okres sprawowania funkcji. W przypadku pozostałych jednostek nie obowiązuje jednak analogiczny zakaz. Rodzi to pytania o niezależność samorządowców, ponieważ rada gminy sprawuje kontrolę nad działalnością wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, a także nad funkcjonowaniem samorządowych jednostek i instytucji.
Watchdog Polska zebrała i przeanalizowała dane z pierwszej połowy 2026 roku. Każde zgłoszenie podlegało weryfikacji. Celem inicjatywy było rozpoczęcie merytorycznej dyskusji na temat przejrzystości i niezależności w samorządach, a także pokazanie rzeczywistej skali zjawiska. Organizacja zwraca uwagę na możliwy konflikt interesów i postuluje dyskusję nad ograniczeniami dotyczącymi zatrudniania radnych, a także członków ich rodzin w jednostkach zależnych od samorządów.
„Każdy musi gdzieś pracować”. Skąd wzięła się nazwa inicjatywy?
Pierwsza edycja projektu rozpoczęła się 16 marca, a zbieranie zgłoszeń zakończyło się 30 kwietnia 2026 roku. Nazwa nawiązuje do wypowiedzi prezydenta Szczecina, który 6 września 2024 roku na antenie Radia Super FM, odnosząc się do zatrudnienia radnych w spółkach miejskich, powiedział: „Każdy musi gdzieś pracować. Wszystko zależy od przypadku i od danej sytuacji”.
Zgłoszeń mógł dokonać każdy użytkownik serwisu. Jednym z największych wyzwań było ustalenie aktualnego składu rad gmin oraz zweryfikowanie informacji o zatrudnieniu samorządowców w podległych im jednostkach. Łącznie serwis odnotował 14 904 zgłoszenia dotyczące gmin.
Jak wypadło województwo świętokrzyskie?
Jeżeli chodzi o liczbę zgłoszeń w przeliczeniu na 100 tysięcy mieszkańców, najwyższe wartości odnotowano w województwach zachodniopomorskim, warmińsko-mazurskim i świętokrzyskim. Najmniej zgłoszeń w tym zestawieniu przypadło na Wielkopolskę, Pomorze i Małopolskę.

Trzeba jednak pamiętać, że liczba zgłoszeń w przeliczeniu na 100 tysięcy mieszkańców może być wyższa w regionach o mniejszej populacji. Sam wskaźnik nie przesądza więc o rzeczywistej skali problemu.
Inaczej wygląda sytuacja w przypadku zgłoszeń, które udało się potwierdzić. Najwięcej takich przypadków odnotowano w województwach dolnośląskim, mazowieckim i zachodniopomorskim. Na drugim końcu zestawienia znalazły się natomiast województwa świętokrzyskie, lubuskie i opolskie.

Z danych wynika również, że radni, których zatrudnienie w jednostkach zależnych od gmin zostało potwierdzone, najczęściej pracują w oświacie. Dotyczy to około 58 proc. przypadków. Kolejne 18 proc. stanowią osoby zatrudnione w spółkach komunalnych.
Zdarzały się również sytuacje, w których radni pracowali w kilku jednostkach jednocześnie. W większości przypadków chodziło o nauczycieli uzupełniających pensum, między innymi poprzez realizowanie godzin lekcyjnych w kilku szkołach. Autorzy opracowania zdecydowali się nie ujawniać personaliów radnych.
Problem konfliktu interesów w samorządach
Badanie pokazuje, że zatrudnienie radnych w jednostkach zależnych od gmin jest zjawiskiem, które wymaga szerszej dyskusji. Obowiązujące przepisy nie obejmują zakazem wszystkich stanowisk, w tym między innymi szeregowych pracowników czy nauczycieli. Nie przewidują również odrębnych sankcji za sytuacje, w których zatrudnienie może podważać społeczne zaufanie do niezależności radnego.
Zdaniem autorów opracowania w Polsce brakuje odpowiednich instrumentów prawnych, które pozwalałyby skutecznie identyfikować i regulować konflikty interesów na poziomie samorządowym. Zatrudnienie radnego w jednostce podlegającej gminie może bowiem wpływać na sposób wykonywania przez niego mandatu. Nie bez znaczenia jest również fakt, że rada ma kontrolować działalność władz samorządowych i nadzorować funkcjonowanie lokalnych instytucji. Samo podjęcie pracy przed uzyskaniem mandatu nie eliminuje potencjalnego konfliktu ról. Mimo to część radnych zdaje się nie dostrzegać problemu.
Są jednak również samorządowcy, którzy decydują się na zrzeczenie mandatu lub skorzystanie z urlopu bezpłatnego na czas jego sprawowania. W niektórych przypadkach osoby objęte zgłoszeniami same przekazywały informacje dotyczące swojego zatrudnienia.
Wnioski z edycji pilotażowej
Jednym z problemów pozostaje brak uporządkowanych i łatwo dostępnych baz danych, które pozwalałyby sprawdzić zarówno skład rad, jak i miejsca zatrudnienia poszczególnych samorządowców. Autorzy badania zwracają również uwagę na praktyki mogące zniechęcać mieszkańców do sprawdzania takich informacji. Część wniosków o udostępnienie informacji publicznej była przekazywana osobom, których dotyczyły.
Jednocześnie zainteresowanie społeczne inicjatywą okazało się bardzo duże. Mieszkańcy chętnie zgłaszali przypadki zatrudnienia radnych nie tylko w jednostkach gminnych, ale również w innych podmiotach samorządowych.
Twórcy opracowania podkreślają, że tegoroczna edycja miała charakter pilotażowy. W przyszłości planowane są kolejne działania, które pozwolą dokładniej przyjrzeć się problemowi. Wśród zagadnień wymagających dalszej analizy wymieniono między innymi powiązania rodzinne samorządowców, zatrudnienie w jednostkach innych samorządów, okoliczności uzyskania poszczególnych stanowisk, a także sytuację na innych szczeblach administracji samorządowej.
Link do strony: https://kazdymusigdziespracowac.pl
Link do raportu: https://siecobywatelska.pl/kmgp-raport/
ZOBACZ RÓWNIEŻ: Kielecka aglomeracja jest jedną z największych w Polsce. Ta mapa to pokazuje


Jeden komentarz
Pingback: Agata Wojda planuje, opozycja krytykuje. Budżet na 2.5 miliarda - Portal Kielecki - Wiadomości Kielce | Świętokrzyskie