11 listopada. Cała Polska obchodzi Narodowe Święto Niepodległości, wspominając wydarzenia z 1918 roku. Dzięki bohaterstwu naszych przodków możemy dzisiaj cieszyć się wolnością, pielęgnować tradycje i przede wszystkim mówić po polsku. To dobra okazja, by na chwilę uruchomić wyobraźnię i zadać sobie pytanie: jak wyglądałyby nasze miasto i jego mieszkańcy, gdyby historia potoczyła się inaczej? Gdyby Polska nigdy nie powróciła na mapę Europy, a Kielce pozostały prowincjonalnym miastem zaboru rosyjskiego?
Wyobraźmy sobie jeden z możliwych scenariuszy historii alternatywnej. W 1918 roku nie powstaje niepodległa II Rzeczpospolita. Imperium Rosyjskie wprawdzie i tak upada pod naporem bolszewickiej rewolucji, ale ziemie Królestwa Polskiego nigdy nie uzyskują suwerenności. W wyniku kolejnych wydarzeń politycznych zostają włączone do nowego państwa radzieckiego. Na potrzeby tego eksperymentu myślowego załóżmy, że powstaje Polska Socjalistyczna Republika Radziecka, będąca integralną częścią ZSRR. Kielce, podobnie jak Warszawa, Łódź czy Radom, stają się jego prowincjonalnymi miastami.
Przyjmijmy ponadto, że Związek Radziecki nie rozpada się w 1991 roku, lecz przetrwał w zmodyfikowanej postaci do współczesności. Jak wyglądałyby Kielce 11 listopada 2026 roku?
Rosyjski zamiast polskiego
Pierwszym i prawdopodobnie najbardziej odczuwalnym skutkiem takiego scenariusza byłaby zmiana językowa i kulturowa. Proces rusyfikacji, który w rzeczywistości trwał przez dziesięciolecia zaborów, nie zostałby przerwany przez odzyskanie niepodległości. Przeciwnie, zostałby wzmocniony przez kolejne dekady sowieckiej polityki narodowościowej.
Warto w tym momencie przypomnieć historię gimnazjum kieleckiego, w którym uczył się Stefan Żeromski. Rosyjski był tam językiem nauczania, polska historia i literatura podlegały ograniczeniom, a uczniowie byli poddawani intensywnej rusyfikacji. Polityka ta miała prowadzić do wynarodowienia kolejnych pokoleń i stopniowego podporządkowania polskiego społeczeństwa imperium.
W alternatywnych Kielcach podobne doświadczenia stałyby się udziałem kolejnych pokoleń. Dzieci uczyłyby się po rosyjsku, historię poznawałyby z perspektywy najpierw carskiej, a potem radzieckiej. Język polski niemal natychmiast traciłby znaczenie w administracji, nauce i życiu publicznym. W szkołach obowiązywałby rosyjski, w urzędach prowadzono by dokumentację po rosyjsku, a awans społeczny wymagałby dobrej znajomości języka dominującego w całym Związku Radzieckim.
Po stu latach takiego procesu Kielce mogłyby przypominać współczesny Mińsk. Większość mieszkańców porozumiewałaby się na co dzień po rosyjsku, choć wielu zachowałoby polskie nazwiska, rodzinne tradycje i świadomość swoich korzeni. Polski mógłby przetrwać przede wszystkim w domach, w części środowisk religijnych i wśród osób świadomie pielęgnujących narodowe dziedzictwo.
Nie byłoby to zresztą zjawisko wyjątkowe w skali ZSRR. W wielu miastach republik radzieckich rosyjski stał się dominującym językiem życia publicznego, edukacji i komunikacji, niezależnie od tego, jakie narodowości zamieszkiwały dany teren.
Miasto sowieckiego przemysłu
Kielce nie byłyby jednak wyłącznie ośrodkiem administracyjnym. Ich rozwój gospodarczy również przebiegałby zupełnie inaczej.
Nie byłoby Centralnego Okręgu Przemysłowego w kształcie znanym z historii II Rzeczypospolitej. Zamiast polskich działań industrializacyjnych pojawiłyby się sowieckie plany pięcioletnie, centralne zarządzanie gospodarką i podporządkowanie miejscowych zakładów potrzebom całego państwa.
Region świętokrzyski, ze swoimi tradycjami przemysłowymi i zasobami mineralnymi, miałby jednak istotne znaczenie gospodarcze. W Kielcach mogłyby powstać wielkie zakłady maszynowe, metalurgiczne, motoryzacyjne i zbrojeniowe. Miasto zostałoby rozbudowane o kolejne osiedla mieszkaniowe dla robotników, inżynierów i pracowników administracji.
Huta Ludwików, której historia rozpoczęła się w 1919 roku, mogłaby przekształcić się w jeden z najważniejszych zakładów przemysłowych miasta. Produkowałaby motocykle, części samochodowe, maszyny rolnicze i inne urządzenia mechaniczne na potrzeby całego Związku Radzieckiego. Być może powstałaby tam własna marka motocykli, konkurująca z produktami innych radzieckich fabryk. Zakład zatrudniałby tysiące osób, a jego rozwój przyczyniłby się do powstania nowych osiedli robotniczych i dalszej rozbudowy miasta.
Wraz z industrializacją pojawiłby się napływ ludności z innych części Związku Radzieckiego. Do Kielc przyjeżdżaliby specjaliści z Moskwy, Leningradu, Gorkiego czy Swierdłowska, a także pracownicy poszukujący zatrudnienia w nowych zakładach. Z czasem część z nich osiedliłaby się tutaj na stałe.
Kielce stałyby się miastem bardziej wieloetnicznym, z silną społecznością rosyjskojęzyczną. Być może w niektórych dzielnicach rosyjski dominowałby już nie tylko w urzędach i zakładach pracy, ale również w codziennych rozmowach sąsiadów.
Torpedo zamiast Korony, Dynamo zamiast Błękitnych?
Zmieniłby się również sportowy krajobraz miasta. Dzisiejsza Industria Kielce mogłaby w alternatywnej rzeczywistości nosić nazwę Torpedo Kielce (Торпедо Кельце).
Nie byłby to przypadkowy wybór. W Związku Radzieckim nazwa Torpedo była charakterystyczna dla klubów związanych z przemysłem motoryzacyjnym. Wielkie zakłady przemysłowe posiadały własne drużyny i zaplecze sportowe, a kluby te uczestniczyły w systemie radzieckiego sportu.
CZYTAJ TEŻ: https://portalkielecki.pl/uwaga-nowy-termin-biegu-niepodleglosci-w-kielcach/
Kieleckie Torpedo, podobnie jak Iskra z rzeczywistej historii miasta, mogłoby być potęgą piłki ręcznej, regularnie zdobywającą mistrzostwa republiki i występującą w najwyższej lidze ZSRR. Sekcja piłkarska, będąca odpowiednikiem dzisiejszej Korony, funkcjonowałaby w niższych ligach radzieckich, próbując przebić się do ogólnokrajowej elity.
Drugim ważnym klubem byłoby Dynamo Kielce (Динамо Кельце), związane z resortem spraw wewnętrznych, a więc radziecką milicją i aparatem bezpieczeństwa. Byłby to odpowiednik Błękitnych, których tradycje sportowe mogłyby w tej rzeczywistości wyglądać zupełnie inaczej. Jego piłkarze, lekkoatleci i bokserzy reprezentowaliby środowisko służb mundurowych.
Lokalne derby Torpedo z Dynamem miałyby zupełnie inny wymiar niż współczesne rywalizacje sportowe. Po jednej stronie robotnicy wielkich zakładów przemysłowych, po drugiej funkcjonariusze i pracownicy resortu spraw wewnętrznych. Sport stanowiłby ważny element propagandy, ale również codziennej rozrywki mieszkańców.
Kościół pod presją
Jednym z najtragiczniejszych rozdziałów takiej historii byłyby losy Kościoła katolickiego.
Doświadczenia innych obszarów Związku Radzieckiego pokazują, jak brutalna mogła być polityka ateizacji. Konfiskaty majątków, zamykanie świątyń, aresztowania duchownych, likwidacja seminariów i ograniczanie praktyk religijnych należały do narzędzi polityki komunistycznego państwa.
W Kielcach mogłoby dojść do zamknięcia części kościołów, przejęcia budynków kościelnych przez państwo i represji wobec duchowieństwa. Katedra mogłaby utracić swoją funkcję sakralną, a niektóre klasztory zostałyby przekształcone w instytucje świeckie. Nauczanie religii zostałoby wyeliminowane ze szkół, a publiczne manifestowanie wiary mogłoby utrudniać karierę zawodową.
W krajobrazie miasta znacznie większą rolę odgrywałoby prawosławie. Szczególnym symbolem rosyjskiej dominacji pozostawałaby cerkiew wzniesiona w XIX wieku tuż obok katedry, której budowa miała podkreślać obecność rosyjskiej administracji i prawosławia w gubernialnych Kielcach. W rzeczywistości świątynia została rozebrana w 1933 roku, już w niepodległej Polsce.
PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ: https://portalkielecki.pl/uwaga-nowy-termin-biegu-niepodleglosci-w-kielcach/
Nie oznaczałoby to jednak całkowitego zaniku katolicyzmu. Religia mogłaby przetrwać w rodzinach, nieformalnych wspólnotach i podziemnym duszpasterstwie. Kościół stałby się jednym z ostatnich miejsc przechowywania polskiej tradycji i języka. Budynek katedry, jako symbol polskiej tożsamości narodowej, prawdopodobnie zostałby przekształcony na magazyn, koszary lub wysadzony w powietrze.
Jak wyglądałyby Kielce w 2026 roku?
Dzisiejsze miasto byłoby zapewne mieszanką przedrewolucyjnej architektury, sowieckich monumentalnych gmachów i wielkich osiedli mieszkaniowych. W centrum zachowałyby się dawne kamienice, ale obok nich stałyby socrealistyczne budynki administracji, domy kultury, domy towarowe i instytucje państwowe.
Zmieniłoby się również przeznaczenie wielu charakterystycznych miejsc w mieście. Ulica Sienkiewicza, przemianowana na Prospekt Lenina, stałaby się reprezentacyjną arterią miasta, przy której organizowano by pochody pierwszomajowe i uroczystości państwowe. Na fasadach kamienic pojawiłyby się portrety przywódców radzieckich, czerwone transparenty i propagandowe hasła. Dawne więzienie przy ulicy Zamkowej mogłoby natomiast stać się miejscem przetrzymywania przeciwników nowego ustroju, a w okresie stalinowskim również siedzibą aparatu represji.
Z kolei Wzgórze Zamkowe mogłoby zostać przekształcone w centrum lokalnej władzy komunistycznej. W dawnym Pałacu Biskupów, podobnie jak za czasów carskich, urzędowaliby partyjni dygnitarze, a przed budynkiem najpewniej stanąłby pomnik Lenina.
Na osiedlach dominowałyby bloki mieszkalne, a w szkołach dzieci uczyłyby się historii Związku Radzieckiego. W mieście działałby duży kompleks przemysłowy, a Torpedo Kielce rozgrywałoby swoje mecze w pełnej kibiców, acz zapewne przestarzałej i mało funkcjonalnej hali sportowej. Nazwa obiektu jednak nie upamiętniałaby żołnierzy Legionów Polskich, tak jak jest naprawdę, ale za to najprawdopodobniej nosiłaby imię jakiegoś radzieckiego dygnitarza.
W takim świecie 11 listopada nie byłby Narodowym Świętem Niepodległości. Dla mieszkańców Kielc byłby zwykłym dniem w kalendarzu państwowym. Nie byłoby legionowej legendy miasta, polskiej administracji państwowej ani tradycji związanych z budową II Rzeczypospolitej.
Spokojnie! To tylko eksperyment myślowy. Pokazuje on jednak, jak wiele zawdzięczamy ludziom, którzy walczyli o odrodzenie polskiej państwowości: Józefowi Piłsudskiemu, Romanowi Dmowskiemu, Wincentemu Witosowi, Wojciechowi Korfantemu, pozostałym Ojcom Niepodległości, Legionom Polskim oraz wszystkim żołnierzom i uczestnikom walk o wolną Polskę.
Dzisiejsza Industria Kielce może świętować 11 listopada jako polski klub, reprezentujący miasto należące do wolnego państwa, grając tego dnia mecz przeciwko PGE Wybrzeżu Gdańsk. W alternatywnej rzeczywistości być może oglądalibyśmy dziś mecz Torpedo Kielce z Dynamem Mińsk, żyjąc w szarym, sowieckim świecie bez demokracji, perspektyw i wolności.
Na szczęście to nie ten scenariusz stał się naszą rzeczywistością. Cześć i chwała bohaterom!