Ta sprawa wstrząsnęła całą Polską i po dziś dzień, mimo upływu niemal 50 lat, budzi ogromne emocje. Zbrodnia, kara, zmowa milczenia, zemsta, zastraszeni mieszkańcy i bezradny aparat państwowy. Historia świątecznego mordu z 1976 roku ponownie znalazła się na ustach Polek i Polaków. Wszystko za sprawą premiery serialu „Wśród nocnej ciszy” w reżyserii Jana Holoubka. Za mną już pierwszy odcinek i z niecierpliwością czekam na kolejne!
Jan Holoubek należy do najbardziej rozpoznawalnych polskich reżyserów. O jego twórczości zrobiło się szczególnie głośno za sprawą takich produkcji jak „Wielka woda” czy „Heweliusz”. Duże zainteresowanie wzbudził również film „25 lat niewinności. Sprawa Tomka Komendy”, opowiadający o jednej z najgłośniejszych pomyłek sądowych w najnowszej historii Polski. Wyraźnie widać, że tragiczne wydarzenia, które odcisnęły piętno na współczesnych dziejach naszego kraju, stanowią dla reżysera ważne źródło inspiracji. Prywatnie Jan Holoubek jest synem znakomitej aktorskiej pary: Magdaleny Zawadzkiej i legendarnego Gustawa Holoubka.
Zbrodnia, która wstrząsnęła Polską
Jest noc z 24 na 25 grudnia 1976 roku. Po pasterce, na drodze prowadzącej z Połańca do Zrębina, ginie troje młodych ludzi. Ofiarami są 18-letnia Krystyna Łukaszek, będąca w piątym miesiącu ciąży, jej 25-letni mąż Stanisław oraz 12-letni brat dziewczyny Mieczysław Kalita. Początkowo wszystko wskazuje na tragiczny wypadek drogowy. Wkrótce wychodzi jednak na jaw, że za śmiercią trójki stoją ludzie z najbliższego otoczenia ofiar. Co więcej, całe zajście obserwowało kilkudziesięciu mieszkańców okolicznych miejscowości. Przez długi czas nikt nie chciał jednak powiedzieć, co naprawdę wydarzyło się tamtej nocy.
Zbrodnia była wynikiem rodzinnych porachunków i narastającej przez lata wrogości. Jednym z bezpośrednich powodów konfliktu miała być awantura podczas wesela Krystyny i Stanisława, dotycząca wynoszenia mięsa i wędlin z przyjęcia. Urażona duma i żądza zemsty doprowadziły do niewyobrażalnej tragedii. Głównym sprawcą był Jan Sojda, lokalny gospodarz cieszący się ogromnymi wpływami, nazywany „królem Zrębina”. W zbrodni uczestniczyli również członkowie jego rodziny.
Szczególnie przerażająca była późniejsza zmowa milczenia. Świadkowie zostali zastraszeni i zobowiązani do zachowania tajemnicy. Wykorzystano do tego również elementy religijnego rytuału. Sprawcy zadbali o to, by upozorować wypadek drogowy, a mieszkańcy przez długi czas konsekwentnie ukrywali prawdę. Sprawa stała się jednym z najbardziej wstrząsających przykładów społecznej zmowy milczenia w historii PRL. Jej przebieg opisał reporter Wiesław Łuka w słynnym reportażu „Nie oświadczam się”, który do dziś pozostaje jednym z najważniejszych tekstów polskiego dziennikarstwa śledczego.
Jan Holoubek wraca do mrocznej historii PRL
To właśnie na reportażu Wiesława Łuki oparto sześcioodcinkowy serial „Wśród nocnej ciszy”. Warto przy tym zaznaczyć, że twórcy zdecydowali się na zmianę imion i nazwisk bohaterów. W serialu nie zobaczymy więc Jana Sojdy pod jego prawdziwym nazwiskiem. Jego ekranowym odpowiednikiem jest Lech Wojda, w którego wciela się Łukasz Simlat. Zmieniono również personalia ofiar. Za serialowymi postaciami kryją się jednak autentyczni uczestnicy tragedii, która rozegrała się w okolicach Połańca w grudniu 1976 roku.
Twórcy przenoszą widzów do niewielkiej miejscowości, gdzie pozornie spokojne życie lokalnej społeczności zostaje przerwane przez niewyjaśnioną tragedię.
Pierwszy odcinek rozpoczyna się w świątecznej scenerii 1976 roku. Śnieg, zimowa noc i pozorny spokój małej miejscowości tworzą atmosferę, która wkrótce zostaje brutalnie przerwana. Trójka młodych ludzi ginie na drodze powrotnej z pasterki. Oficjalna wersja mówi o wypadku, jednak śledczy Maczek szybko zaczyna dostrzegać nieścisłości. W poszukiwaniu prawdy pomaga mu matka ofiar, która nie potrafi pogodzić się z utratą dzieci. Tymczasem mieszkańcy wsi coraz bardziej zamykają się w milczeniu, a kolejne wydarzenia pokazują, że tragedia może mieć znacznie szerszy wymiar.
Serial porywa i fascynuje już od pierwszych kadrów. Scenarzyści Maciej Kowalewski i Piotr Konstantinow umiejętnie budują napięcie, stopniowo odsłaniając kolejne elementy historii. Nie otrzymujemy od razu wszystkich odpowiedzi. Widz, podobnie jak prowadzący dochodzenie bohaterowie, musi sam próbować zrozumieć, co wydarzyło się feralnej nocy i dlaczego tak wielu ludzi zdecydowało się chronić sprawców.
Duże wrażenie robi również obsada. Jedną z głównych ról powierzono znakomitemu Łukaszowi Simlatowi, który wciela się w Lecha Wojdę, serialową postać inspirowaną Janem Sojdą. To człowiek skrywający kompleksy, urazy i ogromną potrzebę dominacji pod maską szanowanego gospodarza oraz lokalnego autorytetu. Chętnie pomaga innym, buduje wokół siebie wizerunek człowieka hojnego i życzliwego, a jednocześnie pragnie bezwzględnego posłuszeństwa. Jego pozorna pobożność i troska o mieszkańców kontrastują z prawdziwą naturą postaci. Chwalony za wiele kreacji w dotychczasowej karierze Simlat wreszcie otrzymał rolę, w której jego ogromne możliwości aktorskie wreszcie mogą zostać w pełni wykorzystane na ekranie. Już po pierwszym odcinku można powiedzieć, że stworzył kreację, na którą warto zwrócić szczególną uwagę.
Na ekranie towarzyszy mu plejada znakomitych aktorów. W serialu występują między innymi Tomasz Schuchardt, Magdalena Biegańska, Jędrzej Hycnar, Justyna Wasilewska, Adam Woronowicz i Tomasz Włosok. Tak liczna i różnorodna obsada pozwala stworzyć przekonujący portret całej społeczności, w której każdy ma coś do ukrycia, a strach przed ujawnieniem prawdy okazuje się silniejszy od poczucia przyzwoitości.
Trzeba jednak zaznaczyć, że nie jest to produkcja dla każdego. Nie brakuje w niej brutalnych i mocnych scen, które mogą być trudne w odbiorze. Trudno jednak oczekiwać, by historię tak przerażającej zbrodni sprzed pół wieku opowiedziano w całkowicie łagodnej konwencji. Twórcy nie uciekają od mrocznej natury przedstawianych wydarzeń.
Kiedy kolejne odcinki „Wśród nocnej ciszy”?
Serial liczy łącznie sześć odcinków. Pierwszy zadebiutował w HBO Max 13 listopada 2026 roku. Kolejne będą pojawiać się co tydzień, w piątki.
Harmonogram premier przedstawia się następująco:
- 1. odcinek – 13 listopada,
- 2. odcinek – 20 listopada,
- 3. odcinek – 27 listopada,
- 4. odcinek – 4 grudnia,
- 5. odcinek – 11 grudnia,
- 6. odcinek – 18 grudnia.
Za mną pierwszy odcinek „Wśród nocnej ciszy”. Wrażenia są bardzo pozytywne, obejrzałem jednym tchem. Jan Holoubek po raz kolejny sięga po trudny, oparty na prawdziwych wydarzeniach temat i potrafi przełożyć go na angażującą opowieść ekranową. Historia zbrodni połanieckiej zasługuje na przypomnienie, a nowy serial HBO może sprawić, że zainteresują się nią również osoby, które wcześniej niewiele o niej wiedziały. Warto i z niecierpliwością czekam na więcej!